Przez siedem lat amerykańscy archeolodzy kopali na polach dwóch braci obok Myloi. Potem kupili najlepszy kawałek. Historia Georgiosa i Panagiotisa Kotsiopoulosów, bez których Lerna nie wyglądałaby tak jak dziś.
Sad i trochę zboża
W 1952 roku niskie wzgórze przy drodze w Myloi było zwykłą ziemią uprawną. Po północnej stronie rósł sad, po południowej zboże, a w ziemi pełno było skorup. Przecinała je już linia kolejowa do Tripoli, a w czasie wojny wykopano tam stanowiska ogniowe.
Ziemia należała do dwóch braci, Georgiosa i Panagiotisa Kotsiopoulosów. Nie mieszkali w Myloi, lecz w Lithovouni i Steno, dwóch wsiach koło Tripoli w Arkadii, przy starej drodze schodzącej przez Achladokampos do Myloi.
„Zgoda udzielona chętnie”
Gdy w 1952 roku John L. Caskey z Amerykańskiej Szkoły Studiów Klasycznych chciał rozpocząć wykopaliska, bracia się zgodzili. Pierwszy sezon próbny ruszył we wrześniu. Caskey podziękował im za zgodę „chętnie udzieloną na kopanie na ich polach”. Z roku na rok wykopaliska się rozrastały, czasem pracowało tu ponad trzydziestu robotników, wielu z Myloi.
„Szczególne podziękowania należą się także braciom George’owi i Panayotisowi Kotsiopoulosom za ich hojną współpracę i zgodę na kontynuowanie naszej pracy na ich gruntach.”
J. L. Caskey, Hesperia 26 (1957)
20 sierpnia 1957
Ostatniego lata wykopalisk, 20 sierpnia 1957 roku, bracia sprzedali serce stanowiska: największy przebadany teren z Domem Dachówek oraz ścieżkę szerokości trzech metrów i długości około stu metrów od głównej drogi. W tym samym miesiącu nad Domem Dachówek stanęło nowoczesne zadaszenie, częściowo opłacone przez greckie Ministerstwo Edukacji. Pozostałe wykopy zasypano, a ziemia wróciła pod pług.
Zimą 1958–59 teren ogrodzono i posadzono oliwki, oleandry i winorośl. 2 lipca 1959 roku Amerykanie przekazali Lernę greckiej Służbie Archeologicznej, a wspólnota Myloi nadała Caskeyowi honorowe obywatelstwo. Były robotnik z Myloi, Manolis Mavrias, jeszcze przez wiele lat dbał o rośliny.
„… kupione od właścicieli, George’a i Panayiotisa Kotsiopoulosów, którzy przez siedem lat hojnie i cierpliwie pozwalali nam kopać na swoich gruntach.”
J. L. Caskey, przedmowa do Lerna I (1969)
Posag na równinie?
Jak dwaj ludzie z gór weszli w posiadanie pól nad morzem? Wskazówka kryje się w gazecie z maja 1923 roku: w Myloi Giannoula N. Bouziou, córka tej wsi, wyszła wtedy za Georgiosa D. Kotsiopoulosa z Lithovouni. Jej brat Konstantinos, który mieszkał w Chicago, zamieścił z tej okazji gratulacje w grecko-amerykańskiej gazecie. Panna młoda wnosiła wówczas często ziemię jako posag (proika). Być może ten Georgios był jednym z braci, a może ich ojcem. Jeśli posag obejmował pola przy wzgórzu, wyjaśniałoby to, jak rodzina z Arkadii stała się właścicielem ziemi, pod którą kryła się Lerna. To najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie, choć jeszcze nie udowodnione.
Nie znamy też jeszcze ceny ani powierzchni działki. Akt sprzedaży z 1957 roku jest prawdopodobnie przechowywany w archiwum Amerykańskiej Szkoły w Atenach. Ciąg dalszy nastąpi.
Źródła
- J. L. Caskey, „Excavations at Lerna, 1952–1953”, Hesperia 23 (1954), s. 3–4; „Excavations at Lerna, 1956”, Hesperia 26 (1957); „Excavations at Lerna, 1957”, Hesperia 27 (1958), s. 141 i tabl. 40b; „Activities at Lerna, 1958–1959”, Hesperia 28 (1959).
- N.-G. Gejvall, Lerna I (1969), przedmowa J. L. Caskeya, s. v.
- ASCSA, A History of the American School 1939–1980, rozdz. IX; Apogevmatini, 11 lipca 1957; Ethnikos Kiryx, 19 maja 1923.
- Cytaty przetłumaczyło Visit Myloi.