Myloi 200 lat temu: wybuchła bitwa

Pierwsze greckie zwycięstwo nad Ibrahimem

13 czerwca 1825 roku na wybrzeżu w Myloi rozegrała się rozstrzygająca bitwa greckiej wojny o niepodległość. To, co zaczęło się jako rozpaczliwa obrona przed przytłaczającą przewagą wroga, stało się trwałym symbolem wytrwałości i dumy narodowej. Dwa stulecia później spoglądamy wstecz – nie tylko po to, by pamiętać, ale by opowiedzieć tę historię na nowo. Kto walczył, o co toczyła się gra i dlaczego nazwa Myloi wciąż odbija się echem w historii?

Jednym z najważniejszych zwycięstw Greków w wojnie o niepodległość z 1821 roku był triumf kilkuset wojowników nad tysiącami Egipcjan pod wodzą Ibrahima, 13 czerwca 1825 roku (według starego kalendarza) pod Myloi w Argolidzie. Zwycięstwo to nie jest szczególnie znane, ale jak zobaczymy pod koniec tego artykułu, jego znaczenie było ogromne.

Największą próbą dla rewolucji greckiej była bez wątpienia interwencja Egipcjan pod wodzą Ibrahima, których armia została wyszkolona według europejskich wzorców. Bezczynność Greków i całkowity chaos, jaki zapanował po wojnach domowych, dały Egipcjanom sposobność do wylądowania na Peloponezie zimą 1824–1825.

Inwazja Ibrahima i grecki kryzys

W niecałe pięć miesięcy Ibrahim zdobył Sfaktirię, Stary Zamek i Nowy Zamek. 20 maja 1825 roku Papaflessas poległ bohatersko w bitwie pod Maniaki, a następnego dnia Egipcjanie wtargnęli do Arkadii. 23 maja powrócili do Nowego Zamku i Metoni, które posłużyły im za bazy do zajęcia i spalenia bez oporu Kalamaty oraz kilku miejscowości w Mesenii. Theodoros Kolokotronis postanowił zgromadzić swoje siły na przełęczach Makryplagi, gdzie Mesenia oddziela się od Arkadii. Jednak Ibrahim, szybko, prowadzony przez miejscowych Turków i jeńców, nagle pojawił się na lewo od sił greckich z 8000 żołnierzy piechoty, kawalerii i artylerii górskiej. Ogarnięci paniką mieszkańcy okolicznych terenów uciekali, by ratować życie. Siły greckie zostały wzmocnione przez Yatrakosa z 800 ludźmi z Mistry, a później przez Kanellosa Deligiannisa i Gennaiosa Kolokotronisa z 3000 ludzi. Grecy zajęli pozycje na górze Trampala i zbudowali wysokie, zamknięte bastiony. Egipcjanie Ibrahima byli bardzo groźnymi przeciwnikami.

Bitwa pod Trampalą, toczona głównie przez Gennaiosa Kolokotronisa i jego ludzi, była zacięta. Trwała dwa dni i trzy noce. Egipcjanie stracili około 700 ludzi, Grecy 100. Mimo to Ibrahimowi udało się przełamać kluczową pozycję pod Trampalą, otwierając sobie drogę do serca Peloponezu. Po klęsce pod Trampalą każdy z greckich dowódców wycofał się ze swoimi ludźmi w inne miejsce. Kolokotronis wysłał generała Tsokrisa, swojego adiutanta Fotakosa i innych, by przekazali mieszkańcom Tripolitsy, że mają opuścić miasto po uprzednim podpaleniu go. Karachalios, najlepszy wojownik Kolokotronisa, pierwszy dotarł do Tripolitsy. Wywołał jednak popłoch wśród mieszczan okrzykami, które sprawiały wrażenie, jakby Ibrahim stał już pod murami. Przerażeni mężczyźni i kobiety uciekali na wpół ubrani i boso, próbując się ratować. W zamieszaniu niektóre dzieci zgubiły rodziców; później odnajdywano je błąkające się po górach albo docierały do Nafplio.

Ale Ibrahim był jeszcze daleko od Tripolitsy. Najpierw zszedł na równinę Leontari, paląc wsie i biorąc jeńców. 11 czerwca, trzy dni po ewakuacji miasta, Egipcjanie wkroczyli do Tripolitsy. Pozostawiwszy tam garnizon, ruszył w stronę Argolidy i rankiem 12 czerwca dotarł z 6000 ludzi w okolice Nafplio. Tymczasem to, że Kolokotronisowi nie udało się zatrzymać Ibrahima, wywołało wśród Greków panikę i rozpacz. Rząd, nieprzygotowany na błyskawiczny marsz Ibrahima, polecił ministrowi wojny Metaxasowi i Makriyannisowi udać się do Tripolitsy i ją ufortyfikować. Gdy dotarli do Achladokampos, napotkali przerażonych uchodźców, którzy błędnie powiedzieli im, że Tripolitsa już upadła.

Przy cerkwi i zajeździe w Achladokampos Makriyannis znalazł żywność i amunicję przeznaczone dla Kolokotronisa. Natychmiast dopilnował, by zostały mu dostarczone, tak aby nie wpadły w ręce wroga. Następnie zabrał ze sobą kilka rodzin do Myloi koło Nafplio, gdzie znajdowały się prowiant, amunicja i zaopatrzenie zarekwirowane ze statków, które miały zaopatrywać Ibrahima. Sytuacja w Nafplio była rozpaczliwa. Mury były uszkodzone po oblężeniu z 1822 roku i wojnie domowej, zbiorniki na wodę były puste, brakowało żywności i amunicji, a armaty pospadały z lawet. Uchodźcy z Tripolitsy, Argos, a nawet z Grecji Środkowej tłoczyli się w mieście i poza nim, co powodowało problemy z zaopatrzeniem i warunkami sanitarnymi.

Po ulicach krążyli zbuntowani bojownicy, domagając się zaległego żołdu i wykorzystując chaos do grabieży i kradzieży. Kupcy próbowali uciec na wyspy wraz z rodzinami i towarami. Krążyły pogłoski, że Ibrahim zawarł układy z wpływowymi Grekami, takimi jak Mavrokordatos i Kolettis, w sprawie wydania mu miasta. Jedyną instytucją, która w całym tym zamęcie działała sprawnie, był niedawno założony szpital w Nafplio, prowadzony przez niemieckiego filhellenę Trauberta. Uporządkowany i czysty, leczył wielu rannych żołnierzy. Morale regularnej piechoty pozostawało wysokie, a wielu dzielnych filhellenów było gotowych walczyć za Grecję. Mimo wewnętrznych podziałów rząd podjął kroki w celu przywrócenia porządku w Nafplio. Uchodźców przeniesiono, uzupełniono zapasy, zbiorniki na wodę oczyszczono i napełniono. Minister wojny Andreas Metaxas z powodzeniem koordynował te działania. Metaxas i Makriyannis postanowili ufortyfikować Myloi koło Lerny i tam stawić czoła Ibrahimowi; była to wówczas mała wieś licząca około 30 domów. Służyła jako port Tripolitsy i wspierała jej handel. Otoczona strumieniami, źródłami, mokradłami i legendarnym jeziorem Lerna, wieś stanowiła doskonałą osłonę obronną dla Nafplio. Rząd zgromadził tam żywność i zaopatrzenie wojskowe dla Kolokotronisa, a okolica mogła służyć jako źródło wody, gdyby akwedukt Nafplio został zniszczony. Makriyannis z własnej inicjatywy ufortyfikował teren: zbudował wały, zaopatrzył mur w strzelnice i wzmocnił miejscową kamienną wieżę (kouli), dbając o to, by w razie oblężenia było podziemne źródło wody.

Podczas prac fortyfikacyjnych francuski admirał De Rigny, znany później z bitwy pod Navarino, odwiedził to miejsce i ostrzegł Makriyannisa: ‘Jest was za mało, ich jest wielu, a ta pozycja jest słaba. Ibrahim ma armaty – nie wytrzymacie.’ Makriyannis odpowiedział spokojnie: ‘Te pozycje mogą być słabe, ale Bóg, który nas chroni, jest silny.’ Dwa dni po tym, jak greckie siły zajęły pozycje w Myloi, zaczęły napływać posiłki, choć wciąż skromne: Konstantinos Mavromichalis z kilkoma ludźmi, Hatzimichalis z własnym niewielkim oddziałem, Dimitrios Ypsilantis z 15 przybocznymi, bracia Hatzistefanis oraz kolejni bojownicy. Ponadto 33 statki stanowiły pierwsze wsparcie od strony morza. Naczelnym dowódcą mianowano Ypsilantisa, a jego zastępcą Mavromichalisa. Choć oficjalne dokumenty wspominają o 250 obrońcach 13 czerwca, rzeczywista liczba była prawdopodobnie bliższa 480. W nocy 12 czerwca, po odpoczynku swoich wojsk w Tripolitsie, Ibrahim wyruszył z 5000–6000 żołnierzy piechoty i 600 jeźdźcami. O świcie 13 czerwca jego straż przednia dotarła niepostrzeżenie do Myloi, ponieważ część greckich wartowników opuściła posterunki, by się przespać. Makriyannis, któremu przyśnił się mężczyzna wzywający go, by się obudził, postawił na nogi 50 ludzi i niespodziewanym atakiem odparł Egipcjan.

Wkrótce nadciągnął Ibrahim z głównymi siłami. Po zajęciu Argos otoczył Myloi. Grecy otrzymali jeszcze ostatnie niewielkie posiłki – kreteńskich bojowników z dwóch statków zwiadowczych. Egipcjanie całkowicie okrążyli pozycję, z wyjątkiem tyłów, które osłaniało morze. Mavromichalis i Hatzimichalis utrzymywali ścieżkę w stronę Kiveri, a Makriyannis bronił murów, wieży i pobliskiego terenu. Aby zapobiec dezercji, Makriyannis polecił statkom odpłynąć od brzegu. Około 16:30 Egipcjanie przypuścili silny szturm w trzech falach, utrudniony przez bagnisty teren. Mavromichalis przy wsparciu ognia z okrętów odparł trzy ataki. Tymczasem Makriyannis i jego ludzie, umocnieni w wieży i okolicznych domach, stawiali zaciekły opór. Polecił swoim ludziom celować w oficerów wroga; wielu z nich zginęło, co osłabiło impet Egipcjan. Grecy przeszli do kontrataku z dobytymi szablami, wypierając wroga z sadu i spod wieży. Ibrahim, obserwujący bitwę przez lunetę, wysłał posiłki, zmuszając Greków do krótkiego odwrotu, ale ci przegrupowali się i utrzymali pozycje. Makriyannis omal nie dostał się do niewoli, próbując zabrać ciało poległego towarzysza. Na szczęście z Nafplio przybyły świeże oddziały, w tym dzielny wojownik z Olimpu Mitros Liakopoulos z 50 doświadczonymi ludźmi.

Grecy zaatakowali następnie z trzech kierunków – Liakopoulos z lewej, Gikas z prawej, a Makriyannis ze środka. Ich gwałtowna szarża zakończyła się powodzeniem. Choć ranny i bez szabli, którą upuścił, Makriyannis nadal dowodził, nie zdradzając swojej rany, by podtrzymać morale. Gdy zapadła noc, po trwającej trzy i pół godziny bitwie, Egipcjanie wycofali się w stronę Argos – była to pierwsza porażka Ibrahima. Straty greckie były minimalne: czterech zabitych (w tym jeden filhellen) i pięciu rannych, wśród nich Makriyannis. Później był leczony na pokładzie francuskiego okrętu flagowego, gdzie oddano mu honory. Ponad 100 Egipcjan zostało zabitych lub rannych.

14 czerwca nie doszło już do walk. 15 czerwca siły egipskie zgromadziły się między Tirynsem a Prorokiem Eliaszem, co zapowiadało możliwy atak na Nafplio. Ich kawaleria próbowała odciąć dopływ wody, zajmując Arię, ale została odparta przez greckie posiłki. Ogień artylerii z Palamidi zmusił Egipcjan do odwrotu i spalenia Argos oraz okolicznych wsi.

Znaczenie zwycięstwa pod Myloi jest ogromne. Gdyby Ibrahim wygrał, Nafplio mogłoby upaść. Był to pierwszy wielki sukces Greków po wielu porażkach. Jak napisał Nikos Giannopoulos: ‘W gruncie rzeczy garstka zdesperowanych ludzi pokrzyżowała jego plany.’

Morale wzrosło niebotycznie, a bitwa pokazała, jak ważny jest wybór strategicznego terenu. Rząd awansował Hatzimichalisa na generała, Liakopoulosa na generała porucznika, a francuskiego filhellenę Graillarda – późniejszego pierwszego komendanta greckiej żandarmerii – na pułkownika. Dimitrios Ypsilantis zdobył sławę, a miasto Ypsilanti w stanie Michigan zostało nazwane na jego cześć po bitwie pod Petrą w 1829 roku.

200 lat później

W niedzielę 15 czerwca 2025 roku Myloi upamiętniło 200. rocznicę bitwy. Dzień rozpoczął się nabożeństwem żałobnym i złożeniem wieńców pod pomnikiem generała Makriyannisa, ku pamięci poległych.

Następnie w porcie w Myloi Aristides Hatzis, profesor filozofii prawa i teorii instytucji na Narodowym i Kapodystriańskim Uniwersytecie w Atenach, mówił o znaczeniu bitwy pod Myloi dla rewolucji greckiej i dla historii państwa greckiego. Wieczór zakończyły tradycyjne tańce w wykonaniu stowarzyszenia kulturalnego z Myloi „Lernaia Hydra” wraz z zespołem „Elliniki Paradosi”.

Obchody zorganizowały gmina Argos–Mykines i stowarzyszenie kulturalne „Lernaia Hydra”. Wśród obecnych byli burmistrz Argos–Mykines Giannis Maltezos oraz przewodniczący społeczności Myloi Charalambos Kalantzis.

Źródło: gmina Argos–Mykines (Facebook), czerwiec 2025.