Rond 1900 trokken uit veel Griekse dorpen jonge mannen weg. Tussen 1900 en 1920 verliet ongeveer een op de twaalf Grieken het land, de meesten naar Amerika. Vaak volgde een heel dorp dezelfde route. Van het eiland Kythera gingen ze al sinds de jaren 1880 naar Australië. Uit Achladokampos, hoog boven Myloi aan de weg naar Tripoli, gingen ze vanaf het begin van de twintigste eeuw naar de Verenigde Staten. Hun broederschap zit nog altijd in Chicago.

Myloi liep niet leeg. Het dorp lag aan de spoorlijn van Argos naar Tripoli, had een kleine haven en groeide volgens de volkstellingen juist, van 1879 tot ver in de twintigste eeuw. Toch vertrokken ook hier mannen, niet in groepen maar familie na familie. De passagierslijsten van Ellis Island, die bewaard zijn gebleven, laten twee van die families zien. Ze kozen elk een andere route.

De kleine zuidelijke bron bij de kerk van Agios Dimitrios in Myloi, met een rij huizen met houten veranda's, gefotografeerd door de Australische archeoloog William Woodhouse ergens tussen 1890 en 1935. Zo ongeveer zag het dorp eruit dat Mila en Stavros achterlieten.
De kleine zuidelijke bron bij de kerk van Agios Dimitrios in Myloi, met een rij huizen met houten veranda's, gefotografeerd door de Australische archeoloog William Woodhouse ergens tussen 1890 en 1935. Zo ongeveer zag het dorp eruit dat Mila en Stavros achterlieten. William J. Woodhouse, Chau Chak Wing Museum, University of Sydney (NM2007.43.10), CC BY-NC 2.0, edited by Visit Myloi

Wie is wie

Familie Kouvalis, uit Kalamaki (het dorpje naast Myloi)

  • Angelos Kouvalis woont al in Chicago, op 417 North Wells Street.
  • Stavros Kouvalis (15) is zijn jongere broer en komt hem in 1911 achterna.
  • Zacharia Mila (38) is de zwager van Angelos. Hij was al eerder in Chicago en reist met Stavros mee.

Familie Antoniou, uit Myloi

  • Zachos Antoniou (23), zoon van Costas, gaat in 1912 naar Lowell, keert terug en vertrekt in 1914 opnieuw.
  • George Antoniou is zijn broer en woont in Eureka, Californië.

Route 1: Kalamaki – Chicago

De pionier

Het verhaal begint met Zacharia Mila. In 1902 vertrekt hij uit Kalamaki naar Chicago. Hij is daarmee de vroegste emigrant uit Myloi en Kalamaki die we kennen. Vier jaar werkt hij daar. In 1906 keert hij terug naar Kalamaki, naar zijn vrouw Marigo.

In Chicago woont intussen Angelos Kouvalis, Mila's zwager, vermoedelijk een broer van Marigo. Hij werkt, spaart en betaalt de overtocht voor zijn jongere broer Stavros. Als dat klopt, nam Mila in 1911 dus het jongere broertje van zijn eigen vrouw mee.

April 1911: de oversteek

Op 4 april 1911 vertrekt Mila voor de tweede keer, nu met de vijftienjarige Stavros. Ze reizen vanuit Piraeus op de Patris. Dat was het eerste schip van een Griekse rederij met een rechtstreekse lijn naar New York, met een Griekse bemanning en Griekse keuken aan boord. Twintig dagen later, op 24 april, varen ze New York binnen.

De passagierslijst legt hun reis vast. Bij Mila staat: 38 jaar, getrouwd, kan niet lezen of schrijven, betaalt zelf, 32 dollar op zak, "eerder in de VS: 1902–1906, Chicago". Bij Stavros staat: scholier, vader Ioannis in Kalamaki, "betaald door zijn broer". Bij allebei staat dezelfde bestemming: Angelos Kouvalis, 417 N. Wells Street, Chicago.

De passagierslijst van de Patris, april 1911, regels 25–26: "Mila, Zacharia, 38" en "Kouvalis, Stavros, 15". Daaronder hun familie thuis, "his wife Marigo" en "his father Johannis", allebei in "Kalamaki, Myli, Greece", en hun bestemming: "Ill. Chicago".
De passagierslijst van de Patris, april 1911, regels 25–26: "Mila, Zacharia, 38" en "Kouvalis, Stavros, 15". Daaronder hun familie thuis, "his wife Marigo" en "his father Johannis", allebei in "Kalamaki, Myli, Greece", en hun bestemming: "Ill. Chicago". NARA T715, via FamilySearch
De achterzijde van hetzelfde blad. Mila was al eerder in Amerika geweest ("yes, 1902–1906, Chicago, Ill.") en ging naar "his brother-in-law Angelos Kouvalis, 417 N. Wells, Chicago Ill." Bij Stavros: "the same, as above".
De achterzijde van hetzelfde blad. Mila was al eerder in Amerika geweest ("yes, 1902–1906, Chicago, Ill.") en ging naar "his brother-in-law Angelos Kouvalis, 417 N. Wells, Chicago Ill." Bij Stavros: "the same, as above". NARA T715, via FamilySearch

Chicago, 1911

Het adres van Angelos lag vlak bij de rivier, in de buurt waar rond 1880 de eerste Grieken van Chicago woonden. In 1911 waren het er vele duizenden. De meesten kwamen uit de Peloponnesos.

Hoe hun leven eruitzag, weten we uit een onderzoek van Hull House uit 1908. De onderzoekers telden 1.467 Grieken. De mannen waren vooral arbeider, straatventer, ober of kok. Wie het goed deed, werkte zich op van venter naar fruitkraam en ten slotte naar een ijssalon, en liet dan pas zijn vrouw overkomen. Tot dan woonden de mannen samen en stuurden ze geld naar huis.

Jongens van Stavros' leeftijd kwamen vaak mee met een dorpsgenoot. Ze werkten als schoenpoetser of bij een fruitkraam, vaak twaalf uur per dag of langer. Stavros had het beter dan velen: hij kwam bij zijn eigen broer terecht.

De Wells Street-brug in Chicago met het vrachtschip Muncy aan de kade, rond 1909. Een paar straten noordelijker, op 417 N. Wells Street, woonde Angelos Kouvalis.
De Wells Street-brug in Chicago met het vrachtschip Muncy aan de kade, rond 1909. Een paar straten noordelijker, op 417 N. Wells Street, woonde Angelos Kouvalis. Postcard, c. 1909 (public domain)

De naam Kouvalis is nooit uit Chicago verdwenen.

Route 2: Myloi – Lowell – Eureka

Augustus 1912: naar de fabrieken

Zachos Antoniou uit Myloi, 23 jaar en boer, vertrekt op 19 augustus 1912 uit Patras. Hij reist in het tussendek van de gloednieuwe Kaiser Franz Josef I, het grootste passagiersschip van Oostenrijk-Hongarije. Na twaalf dagen is hij in New York. Op de lijst staat zijn dorp als "Milous", zoals je in het Grieks zegt στους Μύλους.

Hij gaat naar een neef in Lowell, Massachusetts, een textielstad waar duizenden Grieken in de fabrieken werkten.

De Kaiser Franz Josef I, het grootste passagiersschip van Oostenrijk-Hongarije, gloednieuw in 1912. Zachos Antoniou stak er in augustus 1912 mee over, in het tussendek.
De Kaiser Franz Josef I, het grootste passagiersschip van Oostenrijk-Hongarije, gloednieuw in 1912. Zachos Antoniou stak er in augustus 1912 mee over, in het tussendek. Unknown photographer, c. 1912 (public domain)

Terug, en weer weg

Lang blijft hij niet. In oktober 1912 breken de Balkanoorlogen uit en duizenden Griekse emigranten keren terug om te vechten. Of Zachos daarom terugging, weten we niet. Maar in 1914 is hij weer in Myloi.

Op 26 mei 1914 vertrekt hij opnieuw, nu met de Pannonia. Op de lijst staat: "eerder in de VS: 1911–1912, Lowell". Dit keer gaat hij verder dan ooit, naar zijn broer George Antoniou in Eureka, Californië. Dat was een houtstad aan de Grote Oceaan, tussen de reuzensequoia's. Op 16 juni komt hij aan. Zes weken later breekt in Europa de Eerste Wereldoorlog uit.

De Pannonia, juni 1914, regel 10: "Antoniou, Zacharias, 24, workman", woonplaats "Mylous", naaste familielid "his father C. Antoniou, Mylous, Greece".
De Pannonia, juni 1914, regel 10: "Antoniou, Zacharias, 24, workman", woonplaats "Mylous", naaste familielid "his father C. Antoniou, Mylous, Greece". NARA T715, via FamilySearch

Wat de lijsten niet vertellen

De passagierslijsten vertellen wie er gingen, wanneer, met welk schip en naar wie. Wat er daarna gebeurde, vertellen ze niet. Werd Stavros Kouvalis kok, ober of fabrieksarbeider? Kwam Zacharia Mila nog terug bij Marigo? Bleef Zachos Antoniou in Californië?

Hebt u familie die "in Amerika" is geweest, of verhalen, brieven of foto's van deze families? Laat het ons weten.

In het kort

  • 1902–1906: Zacharia Mila werkt in Chicago
  • April 1911: Mila en Stavros Kouvalis met de Patris naar Chicago, naar Angelos Kouvalis
  • Augustus 1912: Zachos Antoniou met de Kaiser Franz Josef I naar Lowell
  • 1912–1914: Zachos terug in Griekenland
  • Juni 1914: Zachos met de Pannonia naar zijn broer George in Eureka, Californië

Bronnen

Foto's: Bain News Service (Library of Congress), ansichtkaart ca. 1909 en een onbekende fotograaf ca. 1912 (Wikimedia Commons). Alle publiek domein. De mensen op de tijdsbeelden zijn niet de emigranten uit Myloi. De passagierslijsten zijn Amerikaanse overheidsdocumenten (NARA).