De man die Lerna een gezicht gaf

John L. Caskey en de herontdekking van een mythisch land

In het rustige kustdorp Myloi, op een steenworp afstand van de glinsterende Argolische Golf, ligt een van de meest ingetogen maar diepzinnige archeologische schatten van Griekenland: Lerna. Eeuwenlang was de naam gehuld in legenden – bekend als het hol van de gevreesde Lernaeïsche Hydra, gedood door de machtige Herakles. Maar het echte Lerna – de gebouwen, de mensen, de oude hartslag – lag begraven en vergeten onder de grond. Dat veranderde in de jaren vijftig, dankzij de visie van één man: John Langdon Caskey.

In de jaren vijftig kwam Caskey – een Amerikaanse archeoloog met een stille passie en een scherp oog voor geschiedenis – naar Griekenland met meer dan alleen academische nieuwsgierigheid. Hij had het gevoel dat er in Myloi iets belangrijks lag te wachten om te worden blootgelegd. Wat hij vond, zou ons beeld van Griekenland in de bronstijd ingrijpend veranderen.

Caskey groeide op in de Verenigde Staten, ver van de oude ruïnes van Griekenland. Maar zijn nieuwsgierigheid kende geen grenzen. Na studies aan Yale en daarna aan de Universiteit van Cincinnati werd hij een van de vooraanstaande klassiek archeologen van zijn generatie. Toen hij in Griekenland aankwam, had hij al in Troje en op andere belangrijke vindplaatsen gewerkt. Maar iets aan Lerna trok hem aan.

In die tijd was Lerna niet meer dan een naam op de kaart en in de mythe. Niemand wist zeker wat er onder de velden bij Myloi lag. Maar Caskey, die samenwerkte met de American School of Classical Studies at Athens, had een vermoeden. De streek was archeologisch nog niet volledig onderzocht, en de ligging – bij belangrijke handelsroutes, zoet water en vruchtbare vlakten – deed vermoeden dat het in de oudheid een knooppunt kon zijn geweest.

Dus in 1952 begon Caskey, met de schop in de hand, te graven.

In de daaropvolgende zes opgravingsseizoenen bracht hij veel meer aan het licht dan iemand had verwacht. Laag na laag onthulde een ononderbroken bewoning die teruggaat tot het neolithicum – meer dan 6000 jaar geleden. De verbluffendste vondst was het Huis van de Dakpannen, een massief gebouw uit de vroege bronstijd met dakpannen van gebakken klei (in die tijd een zeldzaamheid), wat wijst op bestuurlijke of mogelijk zelfs politieke macht.

Maar Caskey was niet zomaar een wetenschapper die voorwerpen catalogiseerde. In zijn hart was hij een verteller – iemand die vond dat archeologie ons moet verbinden met het leven van gewone mensen van lang geleden. Hij zag het verleden niet als droge gegevens, maar als iets diep menselijks. Zijn werk in Lerna gaf de wereld niet alleen feiten, maar ook een verhaal – een verhaal dat duizenden jaren omspande, van de eerste boeren tot het begin van de Myceense beschaving.

Voor de mensen in Myloi was Lerna misschien altijd al een vertrouwde aanwezigheid geweest, een naam in een verhaal, een veld aan zee. Maar na het werk van Caskey werd het iets veel rijkers: een getuigenis van volharding, vernieuwing en herinnering. John L. Caskey overleed in 1981, maar zijn nalatenschap leeft voort in de aarde die hij blootlegde en in de verhalen die hij hielp vertellen. Hij was meer dan een archeoloog; hij was een vertolker van oude levens. En door Lerna een gezicht te geven, gaf hij ook Myloi een tijdloze stem in het verhaal van Griekenland.

Een blik op het verleden: de oude foto's van Lerna

Kijk voor meer informatie over Lerna op de officiële website van de Ephorie van Oudheden van Argolida