Δευτέρα βράδυ, 23 Δεκεμβρίου 1991, ώρα 20:39. Στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Καλαμάτας προσγειώνεται ένα αεροσκάφος της γαλλικής κυβέρνησης. Δεν υπάρχει τιμητικό άγημα, ούτε λόγοι, ούτε κάποιος Έλληνας υπουργός στον διάδρομο. Λίγα νοικιασμένα αυτοκίνητα χάνονται στα σκοτεινά βουνά, με κατεύθυνση τον Αργολικό κόλπο. Σε ένα από αυτά κάθεται ο Φρανσουά Μιτεράν, Πρόεδρος της Γαλλίας. Έρχεται να κάνει Χριστούγεννα στους Μύλους.
Μια φιλία από το 1966
Η ιστορία αρχίζει ένα τέταρτο του αιώνα νωρίτερα, στο Παρίσι. Ο Δημήτριος Κοτσώναρος από τους Μύλους είναι 23 χρονών. Επειδή μιλά γαλλικά, υπηρετεί τη θητεία του σε γραφείο του ΝΑΤΟ στη γαλλική πρωτεύουσα. Μέσω φίλων γνωρίζει τον πολιτικό Μιτεράν, και η φιλία τους κρατά.
Το φθινόπωρο του 1991 ο Κοτσώναρος δέχεται ένα αίτημα από τον φίλο του Χρήστο Μαχαιρίτσα, διπλωμάτη που είχε ήδη οργανώσει μυστικές διακοπές του Μιτεράν στο Άγιον Όρος, την Κέρκυρα και τη Ρόδο. Θα μπορούσε ο Πρόεδρος να μείνει στο σπίτι του τα Χριστούγεννα; Ο Κοτσώναρος κινηματογραφεί το σπίτι του και την περιοχή με μια κάμερα Super 8. Στον Μιτεράν προτείνονται επίσης δύο πολυτελείς βίλες Ελλήνων εφοπλιστών. Εκείνος όμως διαλέγει το απλό χωριάτικο σπίτι στους Μύλους. Ο μόνος του όρος: να μη μάθει κανείς τίποτα μέχρι να φτάσει.
Ένα χωριό χωρίς ξενοδοχείο
Τέσσερις μέρες νωρίτερα φτάνουν έξι Γάλλοι αξιωματικοί ασφαλείας. Σε ένα δωμάτιο 25 τετραγωνικών στήνουν δορυφορική σύνδεση με το Παρίσι. Ύστερα περπατούν κάθε μονοπάτι και κάθε στενό του χωριού.
Ο Πρόεδρος φέρνει μαζί του μια αξιοσημείωτη συντροφιά. Έρχεται η Αν Πενζό, επιμελήτρια στο Μουσείο Ορσέ και κρυφή σύντροφός του από το 1958, μαζί με την κόρη τους Μαζαρίν, 17 χρονών, και μια φίλη της. Ταξιδεύουν επίσης ο προσωπικός του γιατρός, ο φίλος και σύμβουλός του Σαρλ Σαλτσμάν και ο Ρομπέρ Μπαντεντέρ, πρόεδρος του Συνταγματικού Συμβουλίου, με τη σύζυγό του. Και περίπου είκοσι άνδρες ασφαλείας.
Οι Μύλοι δεν έχουν ξενοδοχείο, ούτε το γειτονικό Κιβέρι. Έτσι οι άνδρες ασφαλείας κοιμούνται σε σπίτια χωριανών. Η οικογένεια Κοτσώναρου μετακομίζει στον γείτονα Νίκο Κουτούζο, που έχει ένα μικρό αγρόκτημα με ζώα. Κάθε πρωί φέρνει στον Γάλλο Πρόεδρο φρέσκια μυζήθρα και πορτοκάλια από τα δέντρα του. Η γυναίκα του, η Ανθούλα, χαρίζει στους επισκέπτες το δικό της μαντήλι.
Παραμονή Χριστουγέννων στην Επίδαυρο και το Λυγουριό
Ο Μιτεράν γνωρίζει την περιοχή: είχε έρθει ξανά τριάντα χρόνια πριν. Την παραμονή των Χριστουγέννων επισκέπτεται το θέατρο της Επιδαύρου. Ύστερα πηγαίνει για φαγητό στον Λεωνίδα στο Λυγουριό, την ταβέρνα όπου τρώνε οι ηθοποιοί του Φεστιβάλ μετά τις παραστάσεις.
Στο Λυγουριό είχαν καταλάβει ότι κάτι ξεχωριστό ερχόταν. Λίγες μέρες πριν, ο Μαχαιρίτσας τους είχε ειδοποιήσει ότι την παραμονή θα έρθει «παρέα». Μια εβδομάδα νωρίτερα η αστυνομία είχε ερευνήσει το μαγαζί. Την ίδια μέρα στην πόρτα στέκονταν άνδρες ασφαλείας με σκύλο ανιχνευτή, αλλά και ένας δημοσιογράφος με συνεργείο του MEGA. Η οικογένεια σέρβιρε τζατζίκι, τυρόπιτα, κουραμπιέδες και μελομακάρονα. Ο Πρόεδρος προτίμησε τα τοπικά ροζάκια. Την ωραία τούρτα που είχαν φέρει ειδικά από το Ναύπλιο δεν την άγγιξε.
Στην αρχή δεν επιτρέπονταν φωτογραφίες. Φεύγοντας όμως πόζαρε με την οικογένεια, και ο Λεωνίδας τον προέπεμψε με λάδι, ελιές και γλυκά. Η φωτογραφία κρέμεται ακόμη στον τοίχο της ταβέρνας.
Το απόγευμα περπατά στα παλιά σοκάκια του Ναυπλίου. Το βράδυ μαγειρεύει ο ίδιος ο οικοδεσπότης, στο σπίτι στους Μύλους.
Η μέρα που χάθηκε η Σοβιετική Ένωση
Ανήμερα τα Χριστούγεννα θέλει να πάει στις Μυκήνες. Να δει τον τάφο του Αγαμέμνονα ήταν, όπως έλεγε, «το όνειρο της ζωής του». Όμως το μυστικό έχει διαρρεύσει. Στη γέφυρα του Ξεριά ένα αυτοκίνητο του τηλεοπτικού σταθμού Antenna μπλοκάρει την πομπή. Και το MEGA τον καταδιώκει. Οι άνδρες ασφαλείας παίρνουν τα κλειδιά του αυτοκινήτου και αφήνουν τους δημοσιογράφους στην άκρη του δρόμου. Η επίσκεψη στις Μυκήνες ματαιώνεται.
Έτσι, στις 25 Δεκεμβρίου ο Μιτεράν είναι πίσω στους Μύλους, και ακριβώς εκείνη τη μέρα αλλάζει ο κόσμος. Στη Μόσχα ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ παραιτείται και η κόκκινη σημαία του Κρεμλίνου κατεβαίνει για τελευταία φορά. Σε ένα σπίτι χωριού στον Αργολικό κόλπο, ο Γάλλος Πρόεδρος κάθεται μπροστά στη γαλλική σημαία και κάνει δήλωση μέσω της δορυφορικής σύνδεσης. Ύστερα κάνει ό,τι κάνει κάθε μέρα: περπατά στα σοκάκια του χωριού, ανάμεσα σε ελιές και πορτοκαλιές.
«Να είσαι περήφανος για τον τόπο σου. Η Ελλάδα έδωσε στον κόσμο τον πολιτισμό, και το Άργος είναι το λίκνο όλης της Ελλάδας.»
Ο Μιτεράν προς τον Δημήτριο Κοτσώναρο (ελεύθερη απόδοση)
Ο Κοτσώναρος έλεγε ότι ο φιλοξενούμενός του του θύμιζε περισσότερο τον δικό του απλό πατέρα παρά έναν από τους ισχυρότερους ανθρώπους της Ευρώπης.
Άργος, Κόρινθος και ένα χαρακτικό του Φασιανού
Στις 26 Δεκεμβρίου επισκέπτεται την Αρχαία Κόρινθο και τον Ακροκόρινθο. Ύστερα πηγαίνει στο λαξευτό στον βράχο αρχαίο θέατρο του Άργους. Το αποκαλεί αριστούργημα και λυπάται που είναι τόσο παραμελημένο. Εύχεται η Αργολίδα και το Ναύπλιο να γίνουν κάποτε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
Το απόγευμα δέχεται στο σπίτι τον δήμαρχο Άργους Δημήτριο Παπανικολάου και το συμβούλιο της κοινότητας Μύλων. Ο δήμαρχος του χαρίζει ένα αριθμημένο χαρακτικό του Αλέκου Φασιανού. Καλή επιλογή: ο Μιτεράν είναι φίλος του ζωγράφου και έχει ήδη έργα του.
Το τελευταίο δείπνο στο Μαλαντρένι
Το τελευταίο βράδυ η συντροφιά πηγαίνει στο Μαλαντρένι, κρασοχώρι στους λόφους βορειοδυτικά του Άργους. Τρώνε στην ταβέρνα του Κώστα Δέδε: τυρόπιτα, ελιές, παντζάρια (τα αγαπημένα του Προέδρου), πηχτή, τραχανά, κόκορα κρασάτο με χυλοπίτες και ντόπιο κρασί. Φεύγοντας, όλοι παίρνουν μαζί τους χυλοπίτες, τραχανά και ελιές, όπως συνηθίζεται στο ελληνικό χωριό.
Το μυστικό των Μύλων
Την Παρασκευή 27 Δεκεμβρίου, στις 16:29, ο Μιτεράν πετά από την Καλαμάτα πίσω στο Παρίσι. Στον οικοδεσπότη του αφήνει μια υπογραφή και 10.000 φράγκα για φιλανθρωπικό σκοπό. Ο Κοτσώναρος δίνει τα χρήματα στο Γηροκομείο του Άργους.
Μόνο αργότερα φάνηκε πόσο ξεχωριστή ήταν αυτή η εβδομάδα. Το ότι ο Πρόεδρος είχε δεύτερη οικογένεια ήταν το 1991 γαλλικό κρατικό μυστικό. Το κοινό το έμαθε μόλις τον Νοέμβριο του 1994, όταν το Paris Match δημοσίευσε φωτογραφίες πατέρα και κόρης. Μια ελληνική εφημερίδα είχε γράψει ήδη τον Δεκέμβριο του 1991 ότι η σκληρή στάση απέναντι στον Τύπο είχε να κάνει με την «ασυνήθιστη σύνθεση» της συντροφιάς. Σχεδόν κανείς δεν κατάλαβε τότε τι σήμαινε αυτό.
Τρία χρόνια πριν το μάθει η Γαλλία, ο Πρόεδρος έκανε Χριστούγεννα με τη μυστική του οικογένεια στους Μύλους, με πορτοκάλια και μυζήθρα από τον γείτονα. Το χωριό κράτησε το μυστικό.
Το σπίτι σήμερα
Το σπίτι της οικογένειας Κοτσώναρου στους λόφους πάνω από τους Μύλους είναι σήμερα κατάλυμα διακοπών, το Pontinos Old House. Οι πέτρινοι τοίχοι, τα ξύλινα δοκάρια και τα οικογενειακά κειμήλια μοιάζουν ακόμη πολύ με τότε που ο πρόεδρος πέρασε εκεί τα Χριστούγεννα.
Η εβδομάδα με μια ματιά
- 23 Δεκεμβρίου: άφιξη στην Καλαμάτα στις 20:39, νύχτα προς τους Μύλους
- 24 Δεκεμβρίου: Επίδαυρος, φαγητό στο Λυγουριό, βόλτα στο Ναύπλιο
- 25 Δεκεμβρίου: οι Μυκήνες «κλειστές» από τον Τύπο· παραίτηση Γκορμπατσόφ· δήλωση από τους Μύλους
- 26 Δεκεμβρίου: Κόρινθος, θέατρο Άργους, υποδοχή δημάρχου και κοινοτικού συμβουλίου, δείπνο στο Μαλαντρένι
- 27 Δεκεμβρίου: αναχώρηση από την Καλαμάτα για το Παρίσι στις 16:29
Πηγές
- Γεώργιος Α. Γιαννούσης, «François Mitterrand», Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού, 20-06-2023: argolikivivliothiki.gr. Με αναφορές σε ημερήσιο και εβδομαδιαίο Τύπο Δεκεμβρίου 1991 – Ιανουαρίου 1992 (μεταξύ άλλων Ελεύθερος Τύπος, 27-12-1991, και Ποντίκι, 31-01-1992, κατά το Le Canard enchaîné) και στο Greek Diplomatic Life, Ιανουάριος 1992.
- Φώτης Απέργης (επιμ.), «Η Κάλλας, ο Μινωτής, ο Κουν και τα μαγειρευτά της Κάκιας», Ελληνογερμανική Αγωγή, 2020, «Ροζάκια για τον πρόεδρο Μιτεράν», σ. 60–63.
- To Vima (Vimagazino), 03-07-2020: tovima.gr; Grace / To Vima, 2024: tovima.gr/grace; Πρώτο Θέμα, 30-06-2020: protothema.gr. Άρθρα για την ταβέρνα «Λεωνίδας» και το λεύκωμα.
- Για το συνεργείο του MEGA, ανάμνηση της δημοσιογράφου Ειρήνης Νικολοπούλου: eirinika.gr.
Φωτογραφίες: συλλογή οικογένειας Κοτσώναρου (Μύλοι), εν μέρει μέσω argolikivivliothiki.gr, και αρχείο οικογένειας Λιακόπουλου (ταβέρνα «Λεωνίδας», Λυγουριό). Δημοσιεύονται με άδεια. Έχετε αναμνήσεις από εκείνη την εβδομάδα ή φωτογραφίες; Πείτε το στο Visit Myloi.