Ανάμεσα στον Αργολικό κόλπο και τους μυθικούς βάλτους της Λέρνας, το χωριό Μύλοι κρύβει ένα μυστικό που ψιθυρίζουν το μάρμαρο και ο μύθος. Το 1986, κατά τη διάρκεια συνηθισμένων ανασκαφικών εργασιών κοντά στο κέντρο του χωριού, οι αρχαιολόγοι έκαναν μια συγκλονιστική ανακάλυψη: το σχεδόν ακέραιο, φυσικού μεγέθους άγαλμα ενός όμορφου νέου. Το όνομά του; Αντίνοος – μια μορφή που κάποτε λατρεύτηκε ως θεός σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Και πλέον, για πάντα μέρος της ιστορίας των Μύλων.
Ποιος ήταν ο Αντίνοος;
Ο Αντίνοος ήταν ένας νεαρός Έλληνας από τη Βιθυνία (στη σημερινή Τουρκία) και ο αγαπημένος σύντροφος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού. Το 130 μ.Χ., κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην Αίγυπτο, ο Αντίνοος πνίγηκε τραγικά στον Νείλο κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες. Συντετριμμένος από τη θλίψη, ο Αδριανός τον ανακήρυξε θεό. Χτίστηκαν ναοί στο όνομά του. Στήθηκαν αγάλματά του σε όλη την αυτοκρατορία. Ένα αστέρι πήρε το όνομά του. Για τον ρωμαϊκό κόσμο, ο Αντίνοος έγινε σύμβολο ομορφιάς, νιότης και θεϊκού μυστηρίου. Στους Μύλους, το άγαλμά του ήταν μέρος ενός ιερού χώρου όπου οι ντόπιοι ίσως τον λάτρευαν ως μια νεανική μορφή του Διονύσου, του θεού του κρασιού, της αναγέννησης και του κάτω κόσμου.
Η ανακάλυψη
Το καλοκαίρι του 1986, Έλληνες αρχαιολόγοι ανέσκαπταν μια ρωμαϊκή θέση λίγο έξω από το σημερινό χωριό, σε ένα οικόπεδο γνωστό στους ντόπιους ως ιδιοκτησία Καραγιάννη. Καθώς ερευνούσαν τα κατάλοιπα ενός ιερού της ρωμαϊκής εποχής, θαμμένου κάτω από στρώματα χώματος και χρόνου, έφεραν στο φως έναν σπασμένο μαρμάρινο κορμό. Αυτό που αναδύθηκε από τη γη ήταν το απόκοσμα γαλήνιο πρόσωπο του Αντίνοου, στεφανωμένο με κισσό – το σύμβολο του Διονύσου. Βρισκόταν εκεί ανενόχλητος για σχεδόν 2.000 χρόνια. Το άγαλμα, ελαφρώς μεγαλύτερο από το φυσικό μέγεθος και αριστοτεχνικά σμιλεμένο, ήταν πιθανότατα το κεντρικό έργο ενός μικρού αγροτικού ιερού αφιερωμένου στη Δήμητρα και τον Διόνυσο. Η παρουσία του εκεί δεν ήταν τυχαία. Ο Αντίνοος είχε λατρευτεί εν ζωή, είχε θρηνηθεί στον θάνατο και είχε απαθανατιστεί στην πέτρα.
Μύθος και μυστήριο στη Λέρνα
Το άγαλμα βρέθηκε μόλις λίγα βήματα από την αρχαία λίμνη της Λέρνας, ένα από τα τοπία της Ελλάδας με τους περισσότερους μύθους. Σύμφωνα με τον θρύλο, η Λέρνα ήταν η πύλη προς τον κάτω κόσμο – και η κατοικία της φοβερής Λερναίας Ύδρας. Ήταν όμως και ιερός τόπος της Δήμητρας και του Διονύσου. Εδώ οι αρχαίοι Έλληνες τελούσαν μυστηριακές τελετές, που πίστευαν ότι εξασφάλιζαν τη γονιμότητα και την ανανέωση. Σε αυτό το μυστικιστικό τοπίο, ο Αντίνοος – ένας νέος που πέθανε νωρίς και αναγεννήθηκε ως θεός – ταίριαζε απόλυτα. Η παρουσία του ήταν κάτι περισσότερο από διακοσμητική. Ήταν πνευματική.
Πού βρίσκεται σήμερα το άγαλμα;
Μετά την ανακάλυψή του, το άγαλμα μεταφέρθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους. Για χρόνια το μουσείο ήταν κλειστό για ανακαίνιση και το άγαλμα φυλασσόταν με ασφάλεια στις αποθήκες. Το 2026 το ανανεωμένο μουσείο άνοιξε ξανά, και ο Αντίνοος εκτίθεται και πάλι, μαζί με μια έκθεση για τη Λέρνα. Περισσότερα για το μουσείο: Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους (Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας).
Γιατί έχει σημασία αυτό για τους Μύλους;
Γιατί αυτό το ένα άγαλμα συνδέει ένα μικρό ελληνικό χωριό με το απέραντο ψηφιδωτό της ρωμαϊκής θρησκείας, της αυτοκρατορικής πολιτικής και της διαχρονικής μυθολογίας. Μας θυμίζει ότι ακόμη και τα πιο ήσυχα μέρη μπορούν να κρύβουν ιστορίες για θεούς, αυτοκράτορες και αιώνια νιότη. Θέλετε να μάθετε περισσότερα για τον Αντίνοο, το ρωμαϊκό ιερό ή τα αρχαία μυστήρια της Λέρνας; Ακολουθήστε τη διαδρομή μας μέσα από τον μύθο και την ιστορία – με αφετηρία εδώ, στους Μύλους.
Πρόσωπο με πρόσωπο με τον Αντίνοο
Μερικές φορές η ιστορία ζωντανεύει ξαφνικά. Πριν από καιρό έγραψα για την ιστοσελίδα του χωριού μας ένα άρθρο για το μαρμάρινο άγαλμα του Αντίνοου, που βρέθηκε εδώ στους Μύλους το 1986. Τότε το άγαλμα φυλασσόταν στις αποθήκες, όσο το μουσείο του Άργους ανακαινιζόταν, οπότε δεν το είχα δει ποτέ ο ίδιος.
Σήμερα, στο νεοανακαινισμένο μουσείο, βρέθηκα ξαφνικά πρόσωπο με πρόσωπο με τον Αντίνοο. Ουάου!
Johan Overtoom, συντάκτης του Visit Myloi
